Translate

Sunday, December 10, 2017

દાર્જીલિંગ - ગેંગટોક પ્રવાસ (ભાગ - ૨)

ભારતના અનેક લોકનૃત્યમાં મહોરાંઓનું આગવું મહત્વ છે. કથકલીમાં મહોરું પહેરવામાં નથી આવતું તો મેક અપ દ્વારા વિવિધ દેવ-દેવી, અસુર કે પ્રાચીન પ્રખ્યાત પાત્રો નાં મહોરાં કલાકારોના અસલી ચહેરા પર ચીતરવામાં આવે છે તો અન્ય છાઉ કે ભવાઈ જેવાં લોકનૃત્ય કે લોક નાટ્ય ભજવતી વખતે કલાકારો કલાત્મક મહોરાં ધારણ કરે છે. બંગાળની સંસ્કૃતિમાં પણ આ મહોરાંઓનું વિશેષ સ્થાન છે. કોલકાતા એરપોર્ટ પર એક ખાસ સ્થંભ ચારે દિશામાં વિવિધ પાત્રોનાં રંગીન ધ્યાનાકર્ષક મહોરાં સજાવી ઉભો કરાયો છે. 
  મહોરું કયા પાત્રનું છે અને તે પાત્ર વિશે વધુ થોડી માહિતી પણ ત્યાં વાંચવા મળે. મહોરાંઓનું મને ખાસ આકર્ષણ, એટલે તેમનો અભ્યાસ કરી થોડો વધુ સમય અન્ય સ્ટોલસ પર પસાર કર્યો ત્યાં બાગડૉગરા ફ્લાઈટનો સમય થઈ ગયો અને એકાદ કલાકમાં અમે પ્રખ્યાત બાગડૉગરા એરપોર્ટ પર પહોંચી ગયાં જે દાર્જીલિંગથી પાંસઠેક, સિલિગુડીથી નવેક અને જલપાઈગુડીથી પિસ્તાલીસ કિલોમીટરને અંતરે આવેલું પશ્ચિમ બંગાળનું પ્રવાસીઓથી ધમધમતું આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક છે. 
 
  પ્રમાણમાં નાનકડા એવા આ એરપોર્ટ બહાર મુંબઈથી એક મિત્રે આપેલા અહિ ટેક્સી સર્વિસ ચલાવતા સ્થાનિક ડ્રાઈવર પ્રતાપદા અમારી રાહ જોતા ઉભા હતાં. તેઓ પોતે તો સાથે નહોતા આવવાના પણ તેમણે અમને સોંપી દીધા તેમના જેવા જ અન્ય દાર્જિલીંગવાસી નેપાળી ડ્રાઈવર લખુને જે એક ખુબ મળતાવડો અને કાબેલ ડ્રાઈવર હતો! હવે પછીના ચારેક દિવસ દાર્જિલિંગની સફર અમને હસમુખા ,વાતોડિયા લખુએ જ કરાવી તેની મોટી મજાની ગાડીમાં.


અમે લગભગ સાડા ત્રણ વાગે બપોરે બાગડોગરાથી દાર્જિલીંગની અમારી યાત્રા લખુની ગાડીમાં પ્રારંભી.એકાદ કલાક જ થયો હશે અને અહિ તો અંધારું થવા માંડ્યું!આપણે ત્યાં સાત-સાડા સાતે હોય એવું વાતાવરણ ત્યાં સાડા ચારે જોવા મળ્યું.અમે એક જગાએ ચા-નાસ્તો કરવા ગાડી થોભાવી.એ જગા સારી એવી ઉંચાઈએ આવેલી હતી.વરસાદી વાતાવરણમાં અમે ત્યાં વાદળાઓની વચ્ચે પહોંચી ચૂક્યા હતાં.વાદળા જ્યારે તમે તેની વચ્ચે હોવ ત્યારે કંઈ આપણને પૃથ્વી પરથી ઉંચે આકાશમાં ઉડતા રૂની પૂણી જેવા સ્વરૂપે જોવા ન મળે! ત્યારે તો એ તમને ગાઢ ધૂમ્મસ જેવા જ જણાય. વાદળાને આંતરી તમે ચાલી રહ્યાં હોવ ત્યારે ધુમાડા વચ્ચેથી તમે પસાર થઈ રહ્યાં હોવ એવી લાગણી થાય. એ નાનકડી હોટલ ત્યાંના સ્થાનિક રહેવાસી પતિ-પત્ની સાથે મળીને ચલાવી રહ્યાં હતાં. અહિ આ પ્રકારના ઉદ્યમી સ્ત્રી-પુરુષો મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળ્યાં.પતિ-પત્ની બંને સાથે મળી રસોઈ કરતાં હોય, હોટલ ચલાવતા હોય કે દુકાન સંભાળતા હોય. ચા-નાસ્તો કરી આગળ વધ્યાં અને ત્યાં પાંચ-સવા પાંચ વાગતા તો સાવ અંધારું થઈ ગયું. અહિ લખુ ભાઈની કાબેલિયત છતી થઈ. પહાડી વળાંકો વાળા રસ્તામાં ધીમો ધીમો પડી રહેલો વરસાદ અને વાદળાઓની હાજરી વચ્ચે ગાઢ અંધારું. એમાં કાચાપોચા ડ્રાઈવરનું કામ નહિ! અમને નવાઈ લાગતી હતી લખુને આગળનો માર્ગ કઈ રીતે માલૂમ પડતો હશે!
સૌ પહેલા અમારે જવાનું હતું તીસ્તા હોમસ્ટે. પહાડોનો રસ્તો કાપી દાર્જિલિંગ શહેર પહોંચ્યા તો આજે અહિ પણ અંધારું હતું.કોઈક કારણસર મોટા ભાગના વિસ્તારની વિજળી ગુલ થઈ જવાને કારણે ઘરોની લાઈટ્સ પણ બંધ હતી. છતાં થોડે થોડે અંતરે યુવાનોની ટોળીઓ હાથમાં ગિટાર, બેન્જો કે અન્ય વાજિંત્રો સાથે ચાલતા જોવા મળી. લખુએ માહિતી આપી કે દિવાળી પછી યુવાન-યુવતિઓ આ રીતે ટોળામાં ઘેર ઘેર ઘૂમે છે અને પૈસા ઉઘરાવે છે. ઘેર ઘેર ફરી તેઓ ત્યાં નાચ-ગાન કરે અને શુભાશિષની આપલે કરી શુકનના પૈસા માગી-સ્વીકારી ફરી આગળ વધે. આપણે ત્યાં થોડાં વર્ષો અગાઉ નવા વર્ષનાં દિવસે છોકરા-છોકરીઓની ટોળી આ જ રીતે સાલમુબારક કરવા નિકળતી તેમજ હોળી માટે પણ ઘેરૈયાઓની ટોળી આમ જ દાણ ઉઘરાવવા નિકળતી એ મને યાદ આવી ગયું.
અહિ અંધારામાં પણ દાર્જિલિંગ શહેરની અનન્ય તાસીર અનુભવાઈ જે ભારતના મેં ફરેલા અન્ય હવાઈ સ્થળો કરતાં સાવ નોખી હતી. અહિંના ઘરો ખુબ સુંદર હતાં અને માચીસના બાકસ એકમેક પર ગોઠવી બાળકો જેમ ઇમારતનું મોડેલ બનાવે તેવી સાચુકલી ઇમારતો અહિં પર્વતો વચ્ચે કોતરી કઢાયેલી જોવા મળી!આખા વિસ્તારની એ ખાસિયત કે ઉંચા નીચા ઢોળાવ વાળા રસ્તા પર જ ફરતા ફરતા તમારે આગળ વધવું પડે.અમે તીસ્તા હોમસ્ટે પહોંચ્યા એ પણ રસ્તા પર જ હતું છતાં માલૂમ પડ્યું કે એ તો ઇમારતનો છઠ્ઠો માળ હતો! નીચેના પાંચ માળાઓના ઘરોમાં જવા માટે ઢાળ ઉતરી નીચેથી ઘૂમતા ઘૂમતા જવું પડે!
અમારા યજમાન સુભાષ અગરવાલ દાર્જિલિંગમાં જ સ્થાયી થયેલા મારવાડી વેપારી હતાં જેમનો પોતાનો પેટ્રોલ પંપ હતો અને છેલ્લા થોડા સમયથી પોતાનાં બંગલા જેવા ઘરમાં તેઓ પ્રવાસીઓને ઉતારો આપી હોમસ્ટેના વ્યવસાય સાથે સંકળાયા હતાં. તેમણે ભારે ઉષ્માપૂર્ણ રીતે અમારું સ્વાગત કર્યું અને હવે પછીની એક રાત અમારે તેમના બંગલામાં વિતાવવાની હતી. મેં તેમના બંગલાના પહેલા માળે બે રૂમ બુક કર્યાં હતાં જે ખુબ સ્વચ્છ અને સુંદર હતાં. ખરું જોતા મેં જણાવ્યું એમ એ ઇમારતનો છઠ્ઠો સૌથી ઉપરનો માળ હતો જેની જાણ અમને બીજે દિવસે સવારે થઈ! સુભાષજી સાથે અહિ આવતા પહેલા વોટ્સએપ પર થોડી ઘણી વાતચીત થઈ હતી અને તેમને એડવાન્સ રકમ મેં ઓનલાઈન મોકલી આપી હતી. પણ રુબરુ મળ્યા ત્યારે તેમનો વધુ પરિચય થયો અને તે ખરેખર મળવા જેવા માણસ સાબિત થયા. તેમની ત્રણ દિકરીઓ વિદેશ પરણી સ્થાયી થઈ છે અને હાલ તેમની પત્ની પણ તેમની એક પુત્રીને ત્યાં લંડન હતી પણ અગરવાલજીને  ત્યાં એક સ્થાનિક મહિલા અને તેમની દિકરી નોકરી કરે છે અને તેમણે અમને ગરમાગરમ રસોઇ કરી આગ્રહપૂર્વક ઘરનું સ્વાદિષ્ટ ખાવાનું ખવડાવી ભરપેટ જમાડ્યાં. જેવા જમીને ઉઠ્યાં ત્યાં જ દસ-બાર યુવાનોનું ટોળું વાજિંત્રો સાથે તેમના ત્યાં આવ્યું અને તેમણે ત્યાંની સ્થાનિક ભાષામાં લોકગીત જેવા ગીતો ગાઈ નાચવું શરૂ કર્યું. મને તથા મારા પરિવારને આમાં ખુબ રસ પડ્યો અને અમે પણ તેમની સાથે ગિટાર અને બેન્જોના તાલે ગવાઈ રહેલાં નાચ-ગાનમાં થોડું ઝૂમ્યાં.અગરવાલજીએ તેઓને સારી બક્ષિશ આપી રવાના કર્યાં.
ઠંડી અહિં ખુબ મજાની હતી.દસ-બાર ડીગ્રી ઉષ્ણતામાનને અમે સ્વેટર-શાલ વગેરેમાં સજ્જ થઈ માણ્યું.રાત સરસ રહી.વહેલી સવારે તેમની બાલ્કનીમાંથી સુંદર દ્રષ્ય જોવાની ખુશી અદભુત હતી.તેમના ઘેર બાથરૂમ્સ,પડદા,બાલ્કની, નાનું પુસ્તકાલય,તાપણું,ભીંતચિત્રો,પુજાનો ખંડ,ઘરનાં જુદા જુદા ઓરડાં વગેરે સઘળું સ્વચ્છ, સુઘડ અને સુંદર હોવાને કારણે અમે અહિં કરેલો ટુંકો નિવાસ મન ભરીને માણી રહ્યાં. 

તેમની બાલ્કનીમાંથી દેખાતાં પહાડો, વાદળાં, છૂટ્ટાછવાયા ઝાડ ફિલ્મોમાં જોયેલાં દ્રષ્ય સમાન લાગતાં હતાં અને સવારની તાજી હવામાં અનુભવેલી એ લાગણી એવી જ પ્રતિતી કરાવે કે ઘર તો આવી જગા એ જ હોવું જોઇએ! 

 કેટલી શાંતિ હતી અહિં! ચા-નાસ્તો કરી ફ્રેશ થયાં બાદ સામાન પેક થઈ રહ્યો હતો એટલામાં હું તેમના ઘર બહાર ઢોળાવ નીચે ઉતરી એક નાનકડાં શિવ-મંદીર જઈ આવ્યો 
 જ્યાંથી બારીમાંથી કરેલ પ્રકૃતિ દર્શન જરા વધુ વિશાળ ફલક પરથી ફરી કરવા મળ્યું.રસ્તામાં એક જાડી રૂંવાટીવાળી પૂંછડી ધરાવતી બિલાડી જોઈ તેને રમાડવાનું મન થયું પણ બિલાડીબેન તો એમ હાથમાં આવે ખરાં? લખુભાઈ અમને લેવા આવી ગયાં હતાં અને સામાન સહિત અમે તેમની ગાડીમાં ગોઠવાઈ ગયાં.
અગરવાલજી એ હવે પછીનાં ત્રણ-ચાર દિવસમાં ક્યાં ક્યાં જવું તે સઘળું કાગળ પર લખી આપ્યું હતું તે સાથે લઈ તેમનો આભાર માન્યો અને અમે તેમની વિદાય લીધી.અહિથી લખુ અમને લઈ ગયો મિરીક નામની જગાએ. ત્યાં સરસ મજાનું સરોવર હતું.એક છેડે બગીચો અને બીજે છેડે જંગલ તરફ લઈ જતી સુંદર પગદંડી અને વચ્ચે આ બંને છેડાઓને જોડતો પુલ જેના માથે લીલા રંગના અનેક પતાકા ફરફરી રહ્યાં હતાં ફૂંકાઈ રહેલાં ઠંડા પવન સાથે! પુલ પર ઉભા રહેવાની અને સરોવર તથાં બંને છેડાનાં દ્રષ્યો માણવાની મજા આવી.

 
 

બીજે છેડે પગદંડી પર થઈ જંગલ તરફ લઈ જતાં રસ્તે અડધે સુધી ગયાં પણ પછી સમયની મર્યાદા હતી એટલે છેક ન જતાં ત્યાં જ થોડાઘણાં ફોટા પાડી થોડું-ઘણું જંગલ શ્વાસમાં ભરી પાછા ફરવા પ્રયાણ કર્યું. બાગમાંથી સામે દૂર એક સરસ બંગલો નજરે પડી રહ્યો હતો અને તેનાં ચોગાનમાં આવેલ વિશાળ મેદાનમાં એક યુવાન અશ્વ મુક્ત રીતે ઘાસ ખાઈ રહ્યો હતો- એ દ્રષ્ય મન પર એક અનેરી છાપ અંકિત કરી ગયું. ઠંડી ખુબ સારી પડી રહી હતી.મિરીકથી અમે પાછા ફરતાં એક જગાએ રોકાયા અને જતી વખતે એક શિવ-મંદીરનું પાટીયું જોયું હતું ત્યાં જવાની ઇચ્છા મેં પ્રગટ કરી. લખુએ ત્યાંથી પસાર થઈ રહેલી બે સ્થાનિક અલ્લડ કિશોરીને મંદીર કેટલું દૂર છે તે પૂછ્યું અને તેમણે માહિતી આપી કે તે નજીકમાં જ છે. તેઓ એ જ રસ્તે આગળ જઈ રહી હતી તેથી તેમની સાથે પણ એક બે ફોટા પડાવી અમે શિવ મંદીર જવા એ માર્ગે પગપાળા પ્રયાણ કર્યું..રસ્તો ખાસ્સો ઢોળાવ વાળો હતો.આવા રસ્તાઓ પર ચાલવું અને ખાસ કરીને તો વાહન ચલાવવું પણ ખુબ અઘરું સાબિત થતું હશે એવો વિચાર મને આવ્યો. રસ્તાની બંને બાજુએ ચાના બગીચા તથા અન્ય લીલાછમ ઝાડ-છોડ અને પુષ્પલતાઓ જોવા મળ્યાં.
 
 
 
 

થોડે દૂર આવેલું મંદીર આમ તો બંધ હતું પણ અમે બહારથી દર્શન કર્યાં અને ત્યાંના વાતાવરણની પવિત્રતા,શાંતિ અને સુંદરતા મનમાં ભર્યાં.
એ પછી અમે નેપાળની સરહદ પાર કરી ત્યાંના પશુપતિબજાર ગયાં અને ભારત બહારના કોઈ દેશમાં પગ મૂક્યાંની ગૌરવભરી લાગણી સાથે આગળ વધ્યાં પણ ભાઈબીજની રજા હોવાને લીધે અહિ ચકલુંયે ફરકતું નહોતું. આખું બજાર બંધ! અમે થોડે આગળ ગયાં બાદ પરત ફર્યાં થોડી નિરાશા સાથે, નેપાળમાં જઈ કંઈ વધુ જોયા-કર્યા વગર જ પાછા ફરી રહ્યાં હતાં એવી લાગણી સાથે. 

પણ આગળ વધતાં આ પ્રદેશની ખુશનુમા હવાએ એ લાગણી ઝાઝો સમય ટકવા ન દીધી.


(ક્રમશ:)

Sunday, December 3, 2017

દાર્જીલિંગ - ગેંગટોક પ્રવાસ (ભાગ - ૧)

દર વર્ષે સપરિવાર આપણાં દેશ ભારતનાં એકાદ નવા રાજ્યમાં વેકેશન માણવું એવા વણલખ્યા નિયમને અનુસરતાં આ વર્ષે ક્યાં જવું તેનાં સંશોધન અને આયોજન દિવાળી અગાઉ જ શરૂ કરી દીધાં હતાં. છતાં થોડું મોડું થઈ જતાં મુંબઈ - બાગડોગરા ફલાઈટસની ટીકીટ ઘણી મોંઘી પડી. પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલ દાર્જીલિંગ અને તેના પડોશી રાજ્ય સિક્કિમનાં ગેંગટોકની યાત્રા આ વર્ષે કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. દિવાળીને મારે જન્મ દિવસની સાંજે મુંબઈથી સપરિવાર યાત્રા આરંભી. દસ મહિનાના મારા નાનકડાં નવા ફૅમિલી મેમ્બર હિતાર્થની આ પ્રથમ હવાઈ મુસાફરી હતી. અમારી છ જણ ની ટીકીટ એક જ રો માં વેબ ચેકઇન દ્વારા બુક કરી હતી. મધરાતે કોલકાતા પહોંચ્યા. કોલકાતાથી બાગડોગરાની કનેક્ટીંગ ફ્લાઈટ બીજે દિવસે બપોરે બે વાગે હતી. રાત્રિ રોકાણ માટે એરપોર્ટથી પંદરેક કિલોમીટર દૂર કોલકાતાના ન્યૂ ટાઉન વિસ્તારમાં એક બજેટ હોટલમાં બે રૂમ બુક કર્યાં હતાં. એરપોર્ટથી પીળા રંગની પ્રિ પેડ ટેક્સી બુક કરી એ હોટલ પહોંચ્યા. કોલકાતામાં હજી પ્રિમિયર પદ્મિની તરીકે ઓળખાતી મોટી ગાડીઓ પ્રિપેડ ટેક્સી તરીકે દોડે છે જેમાં બેસી હોટલ પહોંચવાનો અનુભવ મજેદાર રહ્યો. ચાર મુખ્ય મેટ્રો શહેરો પૈકીનું આ પૂર્વીય મહાનગર મને ગમી ગયું. અમારા સૌ ની આ શહેરની એ પ્રથમ મુલાકાત હતી. આખા રસ્તે બંને બાજુએ ભૂરા અને સફેદ રંગની લાઈટ સ્ટ્રીટ લાઇટ તરીકે શોભી રહી હતી. પહેલા તો લાગ્યું દિવાળી છે એટલે એ લાઈટો શોભા માટે, તહેવાર પૂરતી મૂકી હશે પણ ડ્રાઇવર પાસેથી જાણવા મળ્યું કે આ સુંદર લાઇટસ આખું વર્ષ અહીં ની સડકોની શોભા વધારે છે અને રાત્રિ નો પ્રવાસ સુરક્ષિત બનાવે છે. કોલકાતા ના એરપોર્ટથી ન્યુ ટાઉન સુધીનાં એ પ્રવાસમાં એક નવા શહેરની ઝાંખી કરવા મળી જે સુગમ્ય રહી. રસ્તાની બંને બાજુએ ભૂરી - સફેદ સ્ટ્રીટ લાઇટ્સ ઉપરાંત બાગબગીચા અને સુંદર કલાકૃતિઓ પણ જોવા મળ્યાં. સાથે અહીંના મુખ્યમંત્રી મમતા દીદીના બેનર્સ તો ખરાં જ!
હોટલ ઠીકઠાક હતી. રાતે સૂતાં ઘણું મોડું થઈ ગયું હતું પણ મારે કોલકાતામાં પણ બને એટલી જગા જોવી હતી - આ નવા શહેર નો સ્વાદ ચાખવો હતો! એટલે બીજે દિવસે નવાં વર્ષની પ્રથમ સવારે ઓલા કેબ કરી હું નીકળી પડયો કાલી ઘાટ નામની જગાએ જ્યાં કાળકા મા નું મંદિર હતું. રાત્રે કોલકાતાનું એક અલગ સ્વરૂપ જોવા મળ્યું હતું અને અત્યારે દિવસે તેની બીજી નોખી તાસીર જોવા મળી. ડ્રાઇવરે કહ્યું કે મારું નસીબ સારું હતું કે એ રજાનો દિવસ હતો નહિતર એ વિસ્તાર માં એટલો બધો ટ્રાફિક હોય રોજ સવારે કે તમારા કલાકો ગાડીમાં બેઠાં બેઠાં જ પસાર કરવા પડે! બીજી રસપ્રદ વાત એ જાણવા મળી કે ત્યાં મંદીર ની સાવ નજીક મમતા બેનર્જી નું નિવાસ સ્થાન પણ હતું અને ગઈ રાત્રે જ દિવાળી નિમિત્તે તેમને ત્યાં મોટી કાળી પૂજા નું આયોજન થયું હતું. ન્યૂ ટાઉનના પોશ, વિશાળ, ખુલ્લા, સ્વચ્છ વિસ્તારમાંથી હું ગીચ, ગીર્દી ભર્યા અને થોડે ઘણે અંશે અસ્વચ્છ વિસ્તારમાં આવી ગયો. જેવો કાળી મંદિર ની ગલીમાં પ્રવેશ્યો કે ત્રણ-ચાર પંડા બ્રાહ્મણો મને ઘેરી વળ્યાં. એક બ્રાહ્મણ મને માત્ર વીસ રૂપિયા માં શાસ્ત્રોકત પૂજા વિધિ કરાવી મંદીર ના ગર્ભગૃહ સુધી લઈ જવા તૈયાર થઈ ગયો. મેં એની સાથે ચાલવા માંડ્યું. નાનકડી બે-ત્રણ ગલીઓમાં થી પસાર થઈ છેવટે અમે એક દુકાન માં જઈ થંભ્યા જ્યાં તેનું ઘર પણ હતું. બીજા ત્રણ ચાર પુરુષો અને એક મહિલા ત્યાં હાજર હતાં. પરિવાર ગરીબ માલૂમ પડી રહ્યો હતો. તેમણે મને માતાજી ને ચડાવવા ફૂલ હાર ચૂંદડી વગેરેની છાબડી અને પ્રસાદ ખરીદવા આગ્રહ કર્યો. હું ક્યારેય આ બધું કોઈ મંદીર માં ચડાવતો નથી તેથી મેં ના પાડી તો પહેલા તેમણે વધુ આગ્રહ કર્યો ત્યાર બાદ ડરાવવા પ્રયાસ કર્યો એમ કહી કે કાળકા મા ખૂબ ક્રોધાયમાન દેવી છે, તેમના દર્શન કરવા ખાલી હાથે જવાય જ નહીં... પણ મેં તેમને ગુસ્સામાં કહ્યું કે મારે કંઈ જ નથી ખરીદવું અને માત્ર એક પ્રસાદ નું પડીકું લેવડાવી એક ઘરડા બ્રાહ્મણ ને તેમણે મારી સાથે રવાના કર્યો. મારા મનમાં ગુસ્સો, ભક્તિ, વિચારો વગેરે ઘમસાણ મચાવી રહ્યાં હતાં.
થોડું ચાલ્યા ત્યાં મંદીર આવી ગયું. માતાજી ની મૂર્તિ નાં દર્શન કર્યા. તેમનું માત્ર મહોરું અહીં મૂર્તિ સ્વરૂપે હતું અને લાંબી ધાતુની જીભ મોઢા બહાર ચડાવેલી હતી પણ તેમનું સ્વરુપ ડરામણું નહોતું. મંદિર માં ઠીક ઠીક ભીડ હતી. બહાર આવ્યા ત્યારે વરસાદ પડી રહ્યો હતો. જૂતા પહેરવા ફરી પેલી દુકાને જવું પડયું.પંડા બ્રાહ્મણ ને દક્ષિણા અને પેલી સ્ત્રીનાં  હાથમાં બીજા દસ રૂપિયા મૂકી મેં ટૅક્સી પકડવા દોટ મુકી કારણ વરસાદ તો પડી જ રહ્યો હતો પણ ન્યૂ ટાઉનની હોટલથી હું ખાસ્સો આઘો હતો અને સમય કાંઈ થોડો થંભવાનો હતો?
પીળી પ્રે-પેડ ટેક્સી એ શરતે જ કરી કે પહેલા એ મને ન્યુ ટાઉન લઈ જાય અને પછી સપરિવાર ત્યાંથી એરપોર્ટ.અડધા પોણા કલાકની એ મુસાફરીમાં ટેક્સી ડ્રાઈવરે મને કોલકાતા વિશે સારી એવી માહિતી આપી. 

ન્યુ ટાઉન આધુનિક કોલકાતાની તસવીર સમો વિસ્તાર છે જે પહેલાં જંગલ સમો હતો અને થોડા વર્ષો પહેલાં જ ત્યાં આયોજન સાથે રહેણાંક વસાહતો અને ઓફિસની ઇમારતો બાંધવામાં આવ્યાં છે તેથી ત્યાં આધુનિકતા,સ્વચ્છતા,મોકળાશ વગેરેનો અનુભવ થાય. જો કે અગાઉ અહિં જંગલ હોવાને લીધે ઘણી વાર આ વિસ્તારમાં આજે પણ હાથી કે હરણ આવી ચડે છે!
            ટેક્સી ડ્રાઈવરે મને કહ્યું કે મેં સવારના પહોરમાં આટલે આઘે જઈ ફરી એરપોર્ટ જવાનું પણ હોવાથી એક જાતનું જોખમ જ લીધું હતું - ત્યારે મને ભાન થયું કે તેની વાત તો સાચી હતી! અજાણ્યા શહેરમાં સપરીવાર આવ્યાં હોઇએ અને ક્યાંક અટવાયા અને ફ્લાઈટ ચૂકી ગયા તો?! પણ ખરું જુઓ તો મને આવા જોખમો ખેડવાની મજા આવે છે! એટલે જ મારા લગભગ બધાં પ્રવાસો સ્વ-આયોજીત હોય છે, પેકેજ્ડ ટુર્સ સાથે નહિ.
ન્યુ ટાઉન હોટલમાં પહોંચ્યા બાદ પરીવાર સાથે ચા-નાસ્તો કર્યા બાદ એ જ પ્રિ-પેડ ટેક્સીમાં બેસી ફ્લય ઓવર્સ પર ચડતાં-ઉતરતાં કોલકાતાના ડમ ડમ એરપોર્ટ પહોંચી ગયા , દાર્જિલિંગ - ગેંગટોકની સફર ખેડવા માટે!

(ક્રમશ:)

Sunday, November 26, 2017

ગેસ્ટ બ્લોગ - જીવનની કોરી પાટી

-      કિશોર દવે

ઈશ્વરનું અનોખું સર્જન એવો સૂર્ય નિયમીત ઊગે છે અને અસ્ત પામે છે. વિક્રમ સંવતનાં ડટ્ટાવાળા કેલેંડરનાં પાનાં એક પછી એક ફાટતાં રહે છે. ઘડિયાળના કાંટા અવિરત ફર્યા કરે છે અને સવાર, બપોર, સાંજ એમ દિવસ પૂરો થઈ જાય છે. મનુષ્યનો જન્મ થાય છે અને ભાંખોડિયાં ભરીને ચાલતાં, ધીમે ધીમે ડગ માંડતાં યુવાન થઈ દોડતો થઈ જાય છે. અને એની લગોલગ જાણે મેરેથોન રેસ હોય તેમ ઈશ્વરનું સર્જેલું એક અદીઠ તત્વ પણ દોડતું રહે છે અને તે છે સમય. ત્યાં તો દોડતા માણસને અચાનક ઠેસ લાગે છે અને તે તંદ્રામાંથી જાગી જાય છે અને જુએ છે કે પોતે યુવાની વટાવીને વરિષ્ઠ નાગરિકને કતારમાં આંગણે પોંખાવા ઊભો છે. ત્યારે તે જીવનના ઇતિહાસનાં પાનાં ફંફોળે છે. પોતાના જીવનના ભૂતકાળને વાંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આટ આટલાં વર્ષો મેં શું કર્યું? સામાન્ય માનવી જેવું સામાન્ય જીવન વિતાવ્યું કે જીવનમાં કાંઈક કર્યું – તેની શોધ એ ભૂતકાળની કિતાબનાં પાનામાં કરી રહે છે.
બાળપણમાંતો માતાપિતા તથા ભાઈ બહેનની આંગળી પકડી ચાલવામાં વિતે. થોડા વર્ષોના અભ્યાસ પછી, લગ્ન પછી, સંસાર. સારી નોકરી કે સારો ધંધો, બાળકોના લગ્ન અને પછી પૌત્ર પૌત્રીઓનો સંગાથ! જીવનની નાવ નિવ્રુત્તિ બાદ કિનારે ઉભી રહે ત્યારે પ્રશ્ન થાય કે મેં મારી પત્નિ, બાળ્કો, માબાપ પ્રત્યેની ફરજ બજાવી છે? મેં મારા જીવનમાં શું કર્યુ?  આટલા કિમતી દિવસો, સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત એળે ગયા કે શું?
            એવો અફસોસ ન રહે એ માટે જીવનને પૂર્ણ રીતે માણી લ્યો. ઈશ્વરે સર્જેલી આ વિશ્વની અજાયબીઓનો ઉપભોગ કરી લો. અગણિત ફૂલોની પરિમલને તમારા હૃદયના ખૂણામા ભરી લો. માતા પિતાના તમારા પ્રત્યેના પ્રેમને પૂર્ણપણે સ્વીકારી સાથે તમારી ફરજ પણ પૂર્ણ કરો.
            માનવી જીવનની એક એવી રેલગાડીમાં બેસી જાય છે કે ફટાફટ સમય વીતી જતાં પોતે જીવનને કિનારે આવી પહોંચ્યો હોય છે. ક્ષિતિજ તરફ નજર નાખતાં વિચાર આવે છે મારે પણ આ સૂર્યની જેમ મૃત્યુના અંધકારમાં પીગળી જવાનું છે ત્યારે ભૂતકાળના ભવ્ય દિવસો યાદ આવે છે અને જીવી ગએલાં વર્ષોમાં પોતે શું કર્યું? કેટલીક વ્યક્તિઓને પોતાના જીવનમાં પૃષ્ઠો ઉકેલતાં એમ થાય છે કે પ્રભુએ આપેલી આટલી જીંદગીમાં મેં શું કર્યું? મારું જીવન તો કોરી પાટી જેવું જ રહ્યું. મેં કાંઇ જ નથી કર્યું. માત્ર દિવસ રાત્રી અને ઘડિયાળના કાંટા જ જોતો રહ્યો ત્યારે અફસોસ થાય છે. પરંતુ હવે શું? હવે તો માત્ર મહિના કે દિવસો જ બાકી રહ્યા છે. તેમાં હું શું કરી શકું? માંહ્યલો જીવ મુંઝાય છે. હવે?
ત્યાં જ અંતરનો અવાજ ઉઠે છે – હજુ કાંઇ બગડી ગયું નથી. વિતેલા સમય માટે અફસોસ કરવા કરતાં જે સમય તારી પાસે બાકી રહ્યો છે તેનો સદુપયોગ કરી ‘રામ’ નામનું સ્મરણ કર. તેમાં અજબ શક્તિ છે અને તારા નકામા ગએલા સમયનું સાટુ વાળી દેશે. જેમ પાપી અજામીલે આખી જીંદગી કુકર્મોમાં વિતાવી માત્ર મૃત્યુ સમયે પુત્ર નારાયણને બોલાવવા ‘નારાયણ નારાયણ’ નો પોકાર કર્યો તે નામથી જ ઉધ્ધાર થઈ ગયો. તેમ હવે જીવનના બાકી રહેલા દિવસોમાં દુન્યવી સંપત્તિનો વિચાર નહીં કરતાં દૈવી સંપત્તિ જેવું ‘રામ’ નામનું રટણ કર. ‘રામ’ નામના શ્વાસમાં વિશ્વાસ કર.
તારા જીવનની કોરી પાટી બાકી રહેલા દિવસોમાં માત્ર ‘રામ’ નામથી જ ભરાઇ જશે. એ તને તારા અંતિમ સમયના શ્વાસ સમયે ખાત્રી થશે જ. તારું જીવન ભર્યું ભાદર્યું છે. તેની તને અનુભૂતિ થશે કે તેં જીવનમાં તારી ફરજ બજાવી છે. અને એટ્લો સંતોષ મળ્યા પછી તને શાની જરૂર છે? વિતેલા દિવસોનો અફસોસ નહીં કરતાં માત્ર સંપૂર્ણ શ્રધ્ધાથી લીધેલ ‘રામ’ નામ તારો ઉધ્ધાર કરશે જ અને સૂર્ય જેમ પોતાની ફરજ બજાવી ક્ષિતિજ પર સમુદ્રમાં પોતાનું તેજ ફેલાવતો ડૂબી જાય છે તેમ તું પણ સુખના સંતોષના સમુદ્રમાં ડૂબી જઈશ. તારે આવતા ભવનો પણ વિચાર નહીં કરવો પડે અને અનંત શક્તિના પ્રભાવથી આ જગત માટે તું કોરી પાટી નહીં પરંતુ ‘રામ’ નામથી અંકિત પાટી ભવિષ્યની પેઢી માટે અહીં મૂકતો જઈશ કે જેને સથવારે અને તારી કંડારેલી પગદંડીએ ચાલીને સુખી થશે અને જીવન સાર્થક કરશે.
તને થતી અફસોસની વ્યથાને હળવી કરવા ‘રામ’ નામથી એક જબરદસ્ત આશ્વાસન મળશે. ભાષાશુધ્ધિ માટે વ્યાકરણની જરૂર છે તેમ જીવનશુધ્ધિ માટે ‘રામ’ નામ રૂપે હમરાહી એ જીવનનું વ્યાકરણ છે. તારા અફસોસનું સ્થાન એક સમાધાન આશ્વાસન લેશે અને પૂરા આનંદથી પૂરી આસ્થાથી તારું જીવન જીવ્યું છે જીવનની છેલ્લી પળોય તું હસતાં હસતાં આ જગતમાંથી વિદાય લઈશ અને સર્વ સ્વજનો તારા જીવનની પાટીમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખેલા ‘રામ’ નામ સાથે હર્ષાશ્રુ ભરી આંખે શ્રધ્ધાંજલિ અર્પશે.

                                                     -   કિશોર દવે 

Sunday, November 19, 2017

પદ્માવતી,લવની ભવાઈ... ફિલ્મોનાં વિરોધની નવાઈ

ઉત્તમ ગજાના સર્જક સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ પદ્માવતી ફિલ્મના વિરોધના સમાચાર આજકાલ  ભારે ચર્ચામાં છે. નવાઈની વાત છે કે ફિલ્મ હજી પ્રદર્શિત પણ નથી થઈ અને તેને લઈને સંજયજીના માથા અને પદ્માવતીનો રોલ કરનારી અભિનેત્રી દિપીકા પદુકોણનું નાક કાપી લેવાની ધમકીઓ અપાઈ છે! ફિલ્મ બનવી શરૂ થઈ હતી ત્યારથી ડગલે અને પગલે સંજય ભણસાલી માટે એક પછી એક મુશ્કેલીઓની હારમાળા સર્જાઈ છે. તેમના પર અંગત હુમલો, ફિલ્મનો સેટ બાળી નખાયો, પદ્માવતી થીમ પર બનાવાયેલી રંગોળી વિખેરી નંખાઈ અને હવે સંજયજીનું માથું વાઢી લાવનાર ને પાંચ કરોડનું ઇનામ જાહેર કરનાર વિરોધીઓએ ફિલ્મ બને અને પ્રદર્શિત થાય માટે તમામ પ્રયત્નો કર્યાં છે. પણ ભડવીર સંજય ભણસાળીને સલામ કે આટ આટલી મુસીબતો છતાં તેમણે ફિલ્મ પૂરી કરી છે અને હવે જો વિરોધીઓ સફળ નહિ થાય તો પહેલી ડિસેમ્બરે ફિલ્મ રજૂઆત પણ પામશે. હજી જે ફિલ્મ રજૂ નથી થઈ તેના વિરોધને લઈને થિયેટર બાળી મુકાશે,આખું રાજ્ય બંધ પાળશે, ઠેર ઠેર હિંસા આચરાશે આવી ખુલ્લી ધમકીઓ - શું બધું હદ બહારનું નથી જણાતું? વિરોધ સર્જકની સર્જકતાને ગૂંગળાવી નાખવાના પ્રયાસ સમો છે, તેની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ સમો છે અને સરકારે અને પોલીસે હવે તો વિરોધીઓ સામે જંગ છેડી ફિલ્મ પહેલી ડિસેમ્બરે રજૂ કરવાનો પડકાર ઝીલવો જોઇએ. ભગવાનને પ્રાર્થના કે મારી ડિસેમ્બરમાં રજૂ થયાના બે-ત્રણ દિવસમાં પદ્માવતી ફિલ્મ જોવાની મારી હ્રદયપૂર્વકની ઇચ્છા પૂરી કરે!
લોકોને વિરોધ કરવા માટે કોઈક બહાનું જોઇએ છે બસ એમ ઘણી વાર લાગે છે. બે દિવસ પહેલા રીલીઝ થયેલી અન્ય એક ગુજરાતી ફિલ્મલવની ભવાઈ’ને લઈને પણ તેના શિર્ષકમાં ભવાઈ શબ્દનો ઉપયોગ કરવા બદલ વિરોધ ઉભો કરાયો હતો.અને વિરોધ ઉભો કોણે કર્યો હતો? મને કહેતા સંકોચ થાય છે કે મારી નાયક-ભોજક-બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિના કેટલાક લોકોએ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.
વાત એમ છે કે અમારી કોમ વર્ષોથી ભવાઈના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી રહી છે. અમારી જ્ઞાતિના પ્રણેતા અસાઈત ઠાકરે ગુજરાતી લોકનાટ્ય ભવાઈની શરૂઆત કરેલી અને મારા પરદાદા, દાદા, પિતા અને અનેક વડીલો ભવાઈ કળા સાથે સંકળાયેલા રહ્યાં છે. હું એમ કહેતા ગૌરવ અનુભવું છું કે મુંબઈમાં મારા પિતા ઘનશ્યામ નાયકે કળા મુંબઈમાં હજી સુધી તેના મૂળ સ્વરૂપમાં થોડા ઘણાં પોઝીટીવ ફેરફાર સાથે જીવંત રાખવાના સંનિષ્ઠ પ્રયાસો કર્યાં છે. ભવાઈ શબ્દ સાથે અમારો એક અનોખો સંબંધ છે પણ શબ્દનો કોઇ સર્જક પોતાની કૃતિના શિર્ષકમાં ઉપયોગ કરે તે બદલ કંઈ જોયા-જાણ્યા વગર કોઈ તેનો વિરોધ નોંધાવે બિલકુલ યોગ્ય નથી. મારા પિતા અને અન્ય એક નાયક યુવાન મૌલિક નાયકે ફિલ્મમાં મહત્વની ભુમિકાઓ ભજવી છે અને તેથી મને ફિલ્મ પ્રદર્શિત થઈ પહેલા તેના સ્પેશિયલ સ્ક્રીનીંગમાં સહભાગી થવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું. અને મેં ફિલ્મ ભરપૂર માણી. ફિલ્મ જોયા બાદ મને તેના શિર્ષકને લઈને ઉભો કરાયેલો વિવાદ અને વિરોધ તદ્દન બિનજરૂરી અને ક્ષુલ્લક લાગ્યો. ભવાઈને હલકી ચિતરવાનો કે તેની સાથે ફિલ્મનો દૂર દૂર નો પણ કોઈ સંબંધ નથી. ઉલટાનું દિગ્દર્શન, સંગીત, સંવાદ, કેમેરા, વસ્ત્ર-પરિભૂષા, અભિનય અને દરેકેદરેક પાસામાં મૂઠ્ઠી ઉંચેરી સાબિત થયેલી ફિલ્મના શિર્ષકમાં ભવાઈ શબ્દ હોવા બદલ મને આનંદ અને ગર્વની લાગણી થઈ. ફિલ્મમાં એક પણ ક્ષણ કંટાળા કે ઉદાસી કે અણગમાની અનુભવાઈ અને આખી ફિલ્મ જોતી વખતે ઉત્કૃષ્ટ કક્ષાની અંગ્રેજી કે હિન્દી ફિલ્મ જોતો હોઉં એવી લાગણી અનુભવાઈ. એક યુથફુલ, અમેઝિંગલી રેફ્રેશીંગ ફિલ્મ છે એવો પ્રતિભાવ હું  તેના દિગ્દર્શક સંદીપભાઈ પટેલને આપ્યા વગર રહી શક્યો! અતિ સૌમ્ય, નમ્ર અને ટેલેન્ટેડ એવા સંદીપભાઈ ફિલ્મના પ્રથમ સ્ક્રીનીંગ વખતે અતિ નર્વસ હતાં પણ આમંત્રિત સઘળાં મહાનુભાવોએ એક સ્વરે જ્યારે ફિલ્મને પૂરી થયા બાદ વખાણી ત્યારે તેમના ચહેરા પરનો સંતોષ અને આનંદ જોઈ મને પણ અનેરા હર્ષનો અનુભવ થયો! દિલ ચાહતા હૈ,હમ દિલ દે ચુકે સનમ,દિલ તો પાગલ હૈ જેવી અનેક હિન્દી ફિલ્મો જોતી વખતે જેવી લાગણી થયેલી તેવી પોઝીટીવ ફિલીંગ્સ 'લવની ભવાઈ' જોતી વખતે અનુભવાઈ અને તેમ છતાં એક મૌલિક કૃતિ જોયાનો સંતોષ પણ એટલો અનુભવાયો.ક્યાંય એમ લાગ્યું કે કોઈ સારી કૃતિની કે ફિલ્મની અહિં ક્યાંય કોઈ સીનમાં નકલ કરવાનો પ્રયાસ થયો હોય.

ફિલ્મના બંને હીરો મલ્હાર ઠાકર અને પ્રતિક ગાંધી મારા મિત્રો રહ્યાં છે અને તેમને આટલી સુંદર ફિલ્મમાં માતબર અભિનય કરતા જોઇને મારી ખુશીનો પાર નહોતો! સાથે હીરોઈન આરોહી પટેલના સ્ટ્રોંગ કેરેક્ટરાઈઝેશનને કારણે તેના પણ પ્રેમમાં પડી જવાય એટલો સુંદર તેનો અભિનય, સ્વર અને સ્ક્રીન પ્રેઝેન્સ રહ્યાં. ફિલ્મમાં આરોહીના બોસ ના પાત્રમાં 'કે' તરીકે તેની રીયલ લાઈફ માતા અને ફિલ્મ દિગ્દર્શક સંદીપ પટેલના પત્ની આરતી વ્યાસ પટેલ મારા માટે સરપ્રાઈઝ પેકેજ સમા રહ્યાં! તેમનું પાત્ર મને ખુબ ખુબ ગમ્યું અને તેઓ ફિલ્મના નિર્માતા તો હતાં પણ જ્યારે મેં જાણ્યું કે તેઓ રેડિયો પર જિંદગી એક્સ્પ્રેસ્સ નામનો પ્રેરણાત્મક વાર્તાઓ સંભળાવતો કાર્યક્રમ વર્ષોથી ચલાવે છે અને તેમના વિષય પર પુસ્તક પણ પ્રકાશિત થયા છે ત્યારે તો તેમના પ્રત્યે એક વિશેષ સમ્માન અને આદરની લાગણી પણ અનુભવાઈ. ઉપરાંત મિતાઈ શુક્લા,નેહલ બક્ષી જેવા યુવા સંવાદલેખકો, સચિન-જીગર જેવા હિન્દી ફિલ્મોના સફળ સંગીત દિગ્દર્શકો, તપન વ્યાસની ઉચ્ચ કક્ષાની કેમેરા કલા વગેરેને કારણે લવની ભવાઈ ગુજરાતી ફિલ્મોના સ્તરને ચોક્કસ અનેક ગણું ઉંચુ લઈ જશે એમાં શંકા નથી.  યુવાનો જેની સાથે તરત કનેક્ટ થઈ શકશે અને આબાલવ્રુદ્ધ દરેકને ગમશે એવી પ્રેમના વિષય પરની હળવી રોમેન્ટીક કોમેડી ફિલ્મ દરેક ગુજરાતીએ જોવી જોઇએ!